بارداری دوران مهمی برای حفظ سلامت مادر و جنین است. برخی بیماری‌های مشترک بین انسان و حیوان (زئونوز) می‌توانند در دوران بارداری خطر بیشتری ایجاد کنند، اما خبر خوب این است که بیشتر این بیماری‌ها با رعایت اصول بهداشتی و تغذیه سالم قابل پیشگیری هستند.

بیماری‌های زئونوز چیست؟

زئونوز به بیماری‌هایی گفته می‌شود که از حیوانات به انسان منتقل می‌شوند. عامل این بیماری‌ها ممکن است: باکتری، ویروس، انگل و قارچ باشد.

در دوران بارداری، برخی از این بیماری‌ها مانند توکسوپلاسموز، تب مالت، لیستریوز، تب Q و در موارد خاص هاری اهمیت بیشتری دارند، زیرا ممکن است سلامت مادر یا جنین را تحت تأثیر قرار دهند.

چگونه بیماری منتقل می‌شود؟

راه‌های شایع انتقال عبارت‌اند از: مصرف شیر، پنیر و لبنیات غیرپاستوریزه، مصرف گوشت خام یا نیم‌پز، مصرف میوه و سبزی شسته‌نشده، تماس با مدفوع گربه آلوده یا خاک آلوده، تماس با دام بیمار یا ترشحات حیوانات، گازگرفتگی یا خراش حیوانو گزش برخی حشرات یا کنه‌ها در مناطق آلوده.

چگونه از خود و جنین محافظت کنیم؟

تغذیه سالم: فقط از شیر و لبنیات پاستوریزه استفاده کنید. گوشت، مرغ، ماهی و تخم‌مرغ را کاملاً بپزید. میوه و سبزی را با دقت بشویید.

رعایت بهداشت: دست‌ها را قبل از غذا و پس از تماس با حیوانات بشویید. هنگام باغبانی یا تماس با خاک از دستکش استفاده کنید. از تماس با حیوانات بیمار یا مرده خودداری کنید.

اگر گربه خانگی دارید: نگهداری از گربه به‌تنهایی خطرناک نیست. از دادن گوشت خام به گربه خودداری کنید. در صورت امکان، فرد دیگری ظرف خاک گربه را تمیز کند. اگر مجبور به تمیز کردن هستید، از دستکش استفاده کنید و پس از آن دست‌ها را کاملاً بشویید.

اگر با دام سروکار دارید: هنگام تماس با دام از دستکش، چکمه و لباس محافظ استفاده کنید. از تماس با جفت، ترشحات زایمان یا لاشه حیوانات خودداری کنید.

علائم مهم: در صورت مشاهده هر یک این علائم، با پزشک یا ماما تماس بگیرید: تب، لرز، ضعف یا خستگی شدید، درد عضلات، تهوع یا اسهال شدید، تورم غدد لنفاوی، گازگرفتگی یا خراش حیوان و هر بیماری تب‌دار پس از تماس با حیوانات یا مصرف غذای مشکوک.

حتماً پزشک را از باردار بودن و هرگونه تماس با حیوانات یا مصرف غذای مشکوک مطلع کنید.

تشخیص و درمان: در صورت نیاز، پزشک ممکن است: آزمایش خون، آزمایش‌های اختصاصی بررسی سلامت جنین را درخواست کند. درمان به نوع بیماری بستگی دارد و ممکن است شامل آنتی‌بیوتیک یا سایر داروهای ایمن در دوران بارداری باشد. هیچ دارویی را بدون تجویز پزشک مصرف نکنید.

توصیه‌های سبک زندگی:  تغذیه سالم و متنوع داشته باشید. از مصرف فرآورده‌های لبنی غیرپاستوریزه خودداری کنید. گوشت را کاملاً بپزید. دست‌ها را مرتب بشویید. معاینات دوران بارداری را منظم انجام دهید. قبل از سفر به مناطق روستایی یا دامداری، با پزشک مشورت کنید. در صورت داشتن حیوان خانگی، برنامه واکسیناسیون و معاینات دامپزشکی آن را به‌طور منظم انجام دهید.

باورهای غلط رایج:

بارداری یعنی باید حیوان خانگی را از خانه خارج کرد. خیر. در بیشتر موارد، با رعایت بهداشت و مراقبت دامپزشکی، نیازی به کنار گذاشتن حیوان خانگی نیست.

شیر محلی از شیر پاستوریزه سالم‌تر است. خیر. لبنیات غیرپاستوریزه می‌توانند باعث بیماری‌های خطرناک برای مادر و جنین شوند.

اگر علامتی ندارم، نیازی به مراجعه نیست. در دوران بارداری، حتی برخی عفونت‌های بدون علامت نیز ممکن است نیاز به بررسی پزشکی داشته باشند.

چه کاری از امروز انجام دهم؟ فقط از لبنیات پاستوریزه استفاده کنید. گوشت را کاملاً بپزید. میوه و سبزی را به‌خوبی بشویید. پس از تماس با حیوانات، دست‌های خود را بشویید.

-در صورت تب، گازگرفتگی یا تماس با حیوان بیمار، همان روز با پزشک یا ماما تماس بگیرید.

مثال کوتاه: «خانم مریم در دوران بارداری برای باغبانی از دستکش استفاده کرد، گوشت را کاملاً پخت و از مصرف پنیر محلی غیرپاستوریزه خودداری کرد. با رعایت همین نکات ساده، خطر ابتلا به بیماری‌های مشترک بین انسان و حیوان را به حداقل رساند.»

پرسش‌های رایج:

آیا داشتن حیوان خانگی در بارداری ممنوع است؟

خیر. با رعایت بهداشت، واکسیناسیون و مراقبت دامپزشکی، معمولاً نگهداری حیوان خانگی مشکلی ایجاد نمی‌کند.

آیا همه زنان باردار باید از گربه دوری کنند؟

خیر. مهم رعایت بهداشت، پرهیز از تماس مستقیم با مدفوع گربه و شستن دست‌ها است.

مهم‌ترین راه پیشگیری چیست؟ مصرف غذای سالم، رعایت بهداشت دست‌ها، پخت کامل گوشت، استفاده از لبنیات پاستوریزه و مراجعه سریع در صورت بروز علائم.

سلامت شما، سلامت فرزندتان است. با رعایت چند اقدام ساده مانند شستن دست‌ها، مصرف غذاهای سالم، مراقبت صحیح از حیوانات خانگی و مراجعه به‌موقع به پزشک، می‌توانید خطر ابتلا به بیشتر بیماری‌های مشترک بین انسان و حیوان را به حداقل برسانید.

در دوران بارداری، بیشتر بیماری‌های مشترک بین انسان و حیوان با رعایت بهداشت، مصرف غذاهای سالم، پرهیز از لبنیات غیرپاستوریزه، پخت کامل گوشت و مراقبت صحیح از حیوانات خانگی قابل پیشگیری هستند. هر تب یا تماس مشکوک را جدی بگیرید و با پزشک یا ماما مشورت کنید.

واحد آموزش سلامت بیمارستان امام خمینی(ره) استهبان