سالمندان و افرادی که سیستم ایمنی ضعیف‌تری دارند، ممکن است در صورت ابتلا به برخی بیماری‌های مشترک بین انسان و حیوان، بیشتر در معرض عوارض قرار گیرند. خبر خوب این است که با رعایت بهداشت، تغذیه سالم و مراجعه به‌موقع به پزشک، می‌توان از بیشتر این بیماری‌ها پیشگیری کرد.

بیماری‌های زئونوز چیست؟

زئونوز به بیماری‌هایی گفته می‌شود که از حیوانات به انسان منتقل می‌شوند. عامل این بیماری‌ها ممکن است ویروس، باکتری، انگل و قارچ باشد.

نمونه‌هایی از این بیماری‌ها: هاری، تب مالتظ، لپتوسپیروز، توکسوپلاسموز، سیاه‌زخم و سالمونلوز

چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند؟

افرادی که سیستم ایمنی ضعیف‌تری دارند، مانند: سالمندان (به‌ویژه بالای ۶۵ سال)، بیماران مبتلا به سرطان، دریافت‌کنندگان پیوند عضو، افراد مبتلا به HIV، افرادی که داروهای تضعیف‌کننده سیستم ایمنی یا کورتون با دوز بالا مصرف می‌کنند و برخی بیماران مبتلا به بیماری‌های مزمن مانند نارسایی کلیه یا کبد.

این افراد لزوماً بیشتر بیمار نمی‌شوند، اما در صورت ابتلا ممکن است بیماری شدیدتر باشد.

چگونه از خود محافظت کنیم؟

دست‌ها را پس از تماس با حیوانات با آب و صابون بشویید.

-فقط از شیر و لبنیات پاستوریزه استفاده کنید.

-گوشت، مرغ، ماهی و تخم‌مرغ را کاملاً بپزید.

-میوه و سبزی را به‌خوبی بشویید.

-از تماس با حیوانات بیمار یا مرده خودداری کنید.

-هنگام باغبانی یا تماس با خاک از دستکش استفاده کنید.

-حیوانات خانگی را به‌طور منظم نزد دامپزشک ببرید و واکسیناسیون آن‌ها را کامل انجام دهید.

-زخم‌های پوستی را تمیز و پوشیده نگه دارید.

علائم مهم

در صورت بروز هر یک از علائم زیر، به‌ویژه پس از تماس با حیوانات یا مصرف غذای مشکوک، به پزشک مراجعه کنید: تب یا لرز، ضعف یا خستگی شدید، سرفه یا تنگی نفس، اسهال یا استفراغ، درد شدید عضلات یا مفاصل، زخم پوستی غیرعادی، تورم غدد لنفاوی، کاهش سطح هوشیاری یا گیجی

تشخیص و درمان

پزشک با توجه به علائم، سابقه تماس با حیوانات و معاینه، در صورت نیاز آزمایش‌های لازم را درخواست می‌کند.

درمان بسته به نوع بیماری ممکن است شامل موارد زیر باشد: آنتی‌بیوتیک، داروهای ضدویروس، داروهای ضدانگل، درمان‌های حمایتی مانند مایعات و استراحت.

ضروری است از مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک یا سایر داروها خودداری کنید.

چه زمانی باید سریع به پزشک مراجعه کنیم؟ در صورت مشاهده موارد زیر، مراجعه فوری ضروری است: گازگرفتگی یا خراش حیوان، تب بالای ۳۸ درجه یا تب مداوم، تنگی نفس، گیجی یا کاهش هوشیاری، تشنج، زخم عمیق یا عفونی، اسهال شدید یا کم‌آبی بدن، ضعف شدید یا کاهش ناگهانی توانایی انجام فعالیت‌های روزانه.

توصیه‌های سبک زندگی: بهداشت دست‌ها را رعایت کنید. غذای سالم و کاملاً پخته مصرف کنید.واکسیناسیون‌های توصیه‌شده را طبق نظر پزشک انجام دهید. حیوان خانگی را به‌طور منظم معاینه و واکسینه کنید. از تماس با حیوانات ولگرد یا وحشی خودداری کنید.در صورت ضعف سیستم ایمنی، قبل از آوردن حیوان خانگی جدید با پزشک مشورت کنید.

باورهای غلط رایج: افراد دارای نقص ایمنی نباید حیوان خانگی داشته باشند.در بیشتر موارد، با رعایت بهداشت، مراقبت دامپزشکی و توصیه‌های پزشک، نگهداری حیوان خانگی امکان‌پذیر است.اگر حیوان سالم به نظر برسد، هیچ خطری وجود ندارد.برخی حیوانات ممکن است بدون داشتن علامت، بعضی بیماری‌ها را منتقل کنند.

چه کاری از امروز انجام دهم؟ دست‌های خود را بعد از تماس با حیوانات بشویید.فقط از لبنیات پاستوریزه استفاده کنید.گوشت را کاملاً بپزید.واکسیناسیون حیوان خانگی را بررسی کنید. در صورت تب یا گازگرفتگی، همان روز به پزشک مراجعه کنید.

مثال کوتاه:خانم ۷۰ ساله‌ای که داروی تضعیف‌کننده سیستم ایمنی مصرف می‌کرد، پس از خراش گربه، زخم را با آب و صابون شست و همان روز به پزشک مراجعه کرد. با درمان به‌موقع، از بروز عوارض جلوگیری شد.

پرسش‌های رایج:

آیا سالمندان بیشتر در معرض بیماری‌های زئونوز هستند؟

بله. به دلیل تغییرات سیستم ایمنی، احتمال بروز عوارض در سالمندان بیشتر است.

آیا داشتن حیوان خانگی خطرناک است؟

خیر. اگر حیوان به‌طور منظم توسط دامپزشک معاینه و واکسینه شود و اصول بهداشتی رعایت شود، خطر بسیار کاهش می‌یابد.

آیا همه تب‌ها پس از تماس با حیوان خطرناک هستند؟

خیر، اما هر تبی که پس از تماس با حیوان یا گازگرفتگی ایجاد شود، باید توسط پزشک بررسی شود.

اگر سالمند هستید یا سیستم ایمنی ضعیفی دارید، با رعایت چند اقدام ساده می‌توانید از بیشتر بیماری‌های مشترک بین انسان و حیوان پیشگیری کنید.رعایت بهداشت، تغذیه سالم، مراقبت از حیوانات خانگی و مراجعه زودهنگام به پزشک، بهترین راه حفظ سلامت شماست.

سالمندان و افراد دارای نقص ایمنی می‌توانند با رعایت اصول بهداشتی، مصرف غذای سالم، مراقبت از حیوانات خانگی و مراجعه به‌موقع به پزشک، خطر ابتلا به بیشتر بیماری‌های زئونوز را به حداقل برسانند. پیشگیری، مؤثرترین درمان است.

واحد آموزش سلامت بیمارستان امام خمینی(ره) استهبان