سالمندی پایان فعالیت، نقش‌آفرینی و امید نیست؛ بلکه مرحله‌ای ارزشمند از زندگی است که می‌توان در آن همچنان فعال، مستقل، شاد و اثرگذار بود.

با افزایش امید به زندگی، توجه به «کیفیت سال‌های زندگی» اهمیت بیشتری پیدا کرده است. سازمان جهانی بهداشت، سالمندی سالم را فرایندی می‌داند که در آن فرد با حفظ و تقویت توانایی‌های جسمی، روانی و اجتماعی، بتواند کارهایی را که برایش ارزشمند است انجام دهد و زندگی مستقل و معناداری داشته باشد.

سالمندی فعال یعنی چه؟

سالمندی فعال یعنی فرد سالمند، متناسب با توانایی‌ها و شرایط جسمی خود:

• تا حد امکان تحرک و فعالیت بدنی داشته باشد.

• ارتباط خود را با خانواده، دوستان و جامعه حفظ کند.

• در تصمیم‌های مربوط به زندگی و سلامت خود مشارکت داشته باشد.

• مهارت‌ها، علایق و فعالیت‌های مورد علاقه خود را ادامه دهد.

• برای پیشگیری و کنترل بیماری‌های مزمن، مراقبت منظم از سلامت داشته باشد.

• احساس هدفمندی، استقلال و ارزشمندی خود را حفظ کند.

سالمندی فعال به این معنا نیست که همه سالمندان باید فعالیت‌های یکسانی داشته باشند؛ بلکه میزان فعالیت باید با وضعیت سلامت، توانایی و علایق هر فرد متناسب باشد.

حرکت؛ یکی از پایه‌های سالمندی سالم

فعالیت بدنی منظم می‌تواند به حفظ قدرت عضلات، تعادل، تحرک و استقلال سالمندان کمک کند و خطر برخی بیماری‌های مزمن و زمین‌خوردن را کاهش دهد. سازمان جهانی بهداشت توصیه می‌کند سالمندان، در صورت نداشتن منع پزشکی، فعالیت بدنی منظم داشته باشند و در طول هفته ترکیبی از فعالیت‌های هوازی، تقویت عضلات و تمرین‌های تعادل و انعطاف‌پذیری را در برنامه خود قرار دهند.

برای فردی که مدت زیادی کم‌تحرک بوده است، شروع از فعالیت‌های سبک و افزایش تدریجی آن اهمیت دارد. حتی فعالیت‌های روزمره مانند پیاده‌روی، کارهای سبک منزل و فعالیت‌های اجتماعی نیز می‌توانند بخشی از یک زندگی فعال باشند.

افراد دارای بیماری‌های مزمن یا محدودیت حرکتی باید نوع و میزان فعالیت خود را با توجه به شرایطشان و در صورت نیاز با نظر پزشک یا متخصص سلامت تنظیم کنند.

شادی و سلامت روان در سالمندی

سلامت فقط به جسم محدود نمی‌شود. داشتن ارتباط با دیگران، احساس تعلق، انجام فعالیت‌های مورد علاقه و حفظ نقش‌های خانوادگی و اجتماعی می‌تواند به سلامت روان و کیفیت زندگی سالمندان کمک کند.

تنهایی و انزوای اجتماعی می‌توانند بر سلامت جسمی و روانی و کیفیت زندگی اثر منفی داشته باشند. بنابراین یک تماس تلفنی، یک دیدار خانوادگی، همراهی برای پیاده‌روی یا مشارکت در یک فعالیت اجتماعی ممکن است برای یک سالمند بسیار ارزشمند باشد.

تغذیه سالم؛ سوخت زندگی فعال

تغذیه متعادل در سالمندی اهمیت ویژه‌ای دارد. مصرف مناسب سبزیجات و میوه‌ها، غلات کامل، حبوبات، منابع پروتئینی مناسب و آب کافی و در مقابل، کاهش مصرف نمک، قندهای افزوده و غذاهای بسیار فرآوری‌شده، بخشی از اصول تغذیه سالم هستند.

در سالمندان، بی‌اشتهایی، کاهش وزن ناخواسته، مشکلات جویدن یا بلع و برخی بیماری‌ها و داروها ممکن است بر وضعیت تغذیه تأثیر بگذارند. کاهش وزن ناخواسته یا تغییر قابل توجه در اشتها باید جدی گرفته شود و در صورت تداوم، با پزشک یا متخصص تغذیه مطرح شود.

مراقبت از بیماری‌ها، برای حفظ استقلال

بسیاری از سالمندان با بیماری‌هایی مانند فشارخون بالا، دیابت، بیماری‌های قلبی یا مشکلات مفصلی زندگی می‌کنند. وجود بیماری مزمن به معنای ناتوانی یا پایان فعالیت نیست.

پیگیری منظم وضعیت سلامت، مصرف صحیح داروها، انجام آزمایش‌ها و مراقبت‌های توصیه‌شده و مراجعه به‌موقع در صورت ایجاد علائم جدید، می‌تواند به کنترل بیماری و حفظ توانایی فرد کمک کند.

همچنین بررسی بینایی، شنوایی، سلامت دهان و دندان، وضعیت تغذیه و خطر زمین‌خوردن در مراقبت از سالمندان اهمیت دارد.

خانواده؛ همراه سالمند، نه جایگزین استقلال او

حمایت از سالمند به معنای انجام همه کارها به جای او نیست. تا زمانی که فرد توانایی انجام کاری را دارد، بهتر است فرصت انجام آن را داشته باشد.

کمک کردن، در کنار احترام به انتخاب‌ها و نظر سالمند، می‌تواند به حفظ اعتمادبه‌نفس و استقلال او کمک کند.

از سوی دیگر، خانواده باید نسبت به نشانه‌هایی مانند انزوای ناگهانی، کاهش فعالیت، افت حافظه یا عملکرد روزمره، کاهش وزن، زمین‌خوردن‌های مکرر یا تغییرات قابل توجه خلق‌وخو حساس باشند و در صورت مشاهده، برای ارزیابی مناسب اقدام کنند.

سالمندی، فرصتی برای ادامه زندگی با معناست

سالمندی سالم فقط به معنی «بیمار نبودن» نیست. هدف این است که فرد بتواند، با وجود تغییرات طبیعی سن و حتی در صورت داشتن بیماری، تا حد امکان استقلال، ارتباط اجتماعی، تحرک، امید و توانایی انجام فعالیت‌های ارزشمند زندگی را حفظ کند. سازمان جهانی بهداشت نیز بر ایجاد محیط‌های حمایتی و جامعه‌ای تأکید دارد که سالمندان بتوانند در آن مشارکت کنند و آنچه برایشان ارزشمند است انجام دهند.

پیام هفته ملی سالمندان ۱۴۰۵

سالمندی فعال، شاد، توانمند و امیدوار؛

هر سال از زندگی می‌تواند آغاز یک تجربه تازه باشد.

بیایید سالمندی را نه دوره‌ای از محدودیت، بلکه بخشی ارزشمند از مسیر زندگی بدانیم؛

دوره‌ای که با سلامت، احترام، مشارکت، ارتباط و امید می‌تواند پربارتر و باکیفیت‌تر باشد.

واحد آموزش سلامت بیمارستان امام خمینی(ره) استهبان