افزایش طول عمر انسان یکی از دستاوردهای مهم پیشرفت‌های بهداشتی، پزشکی و اجتماعی است؛ اما هم‌زمان، تغییر ساختار سنی جمعیت نیازمند بازنگری در شیوه برنامه‌ریزی اقتصادی و اجتماعی کشورهاست. در ایران نیز جمعیت سالمند، طبق اسناد ملی، به افراد **۶۰ سال و بالاتر** اطلاق می‌شود و توجه به نیازها و ظرفیت‌های این گروه، بخشی از برنامه‌ریزی آینده کشور است.

اقتصاد نقره‌ای مفهومی است که سالمندی جمعیت را فقط یک چالش یا افزایش هزینه‌های درمانی نمی‌بیند؛ بلکه بر ظرفیت‌های اقتصادی و اجتماعی سالمندان و همچنین شکل‌گیری کالاها، خدمات و فرصت‌های شغلی متناسب با نیازهای آنان تأکید دارد. سازمان جهانی بهداشت نیز تأکید می‌کند که سالمندان، در صورت برخورداری از سلامت و محیط مناسب، می‌توانند در خانواده، جامعه، فعالیت‌های داوطلبانه و حتی بازار کار نقش مؤثری داشته باشند.

 سالمندان؛ مصرف‌کننده یا سرمایه اجتماعی؟ سالمندان گروهی یکدست نیستند. بسیاری از آنان توانایی، تجربه، مهارت و دانش ارزشمندی دارند و می‌توانند در آموزش نسل جوان، فعالیت‌های اجتماعی، کارهای داوطلبانه، کسب‌وکارهای کوچک و انتقال تجربه نقش‌آفرین باشند.

بنابراین، سیاست‌های سالمندی نباید صرفاً بر مستمری، درمان و مراقبت متمرکز باشد؛ بلکه باید زمینه را برای مشارکت، استقلال، اشتغال متناسب، یادگیری مادام‌العمر و حضور اجتماعی سالمندان نیز فراهم کند. سازمان جهانی بهداشت نیز تأکید دارد که سالمندی جمعیت می‌تواند در کنار چالش‌ها، فرصت‌هایی برای نوآوری، اشتغال و توسعه خدمات جدید ایجاد کند.

 اقتصاد نقره‌ای در ایران چه معنایی دارد؟

در شرایط ایران، توسعه اقتصاد نقره‌ای می‌تواند در حوزه‌هایی مانند موارد زیر معنا پیدا کند:

خدمات سلامت و مراقبت در منزل متناسب با نیاز سالمندان

توسعه محصولات و فناوری‌های سالمندپسند و ابزارهای کمک‌کننده به استقلال فردی

ایجاد محیط‌های مسکونی، شهری و حمل‌ونقل مناسب سالمندان

حمایت از اشتغال و کارآفرینی سالمندان توانمند با توجه به شرایط جسمی و مهارت‌های آنان

توسعه آموزش‌های دیجیتال و سواد سلامت برای سالمندان

گسترش فعالیت‌های فرهنگی، تفریحی، ورزشی و گردشگری سالمندان

استفاده از تجربه سالمندان در آموزش، مشاوره و فعالیت‌های داوطلبانه

حمایت از کسب‌وکارهایی که کالا و خدمات باکیفیت و ایمن برای جمعیت سالمند ارائه می‌کنند.

این رویکرد می‌تواند علاوه بر پاسخگویی بهتر به نیازهای سالمندان، زمینه ایجاد بازارهای جدید، خدمات تخصصی و فرصت‌های شغلی را نیز فراهم کند.

 سلامت؛ زیربنای اقتصاد نقره‌ای: البته بهره‌گیری از ظرفیت سالمندی بدون توجه به سلامت امکان‌پذیر نیست. پیشگیری از بیماری‌های غیرواگیر، فعالیت بدنی، تغذیه سالم، کنترل عوامل خطر، حفظ استقلال عملکردی و دسترسی به خدمات سلامت و مراقبت طولانی‌مدت می‌تواند به سالمندان کمک کند سال‌های بیشتری را با کیفیت زندگی مطلوب سپری کنند.

در واقع، سرمایه‌گذاری در سالمندی سالم فقط یک هزینه درمانی نیست؛ بلکه می‌تواند از وابستگی، ناتوانی و هزینه‌های قابل پیشگیری در سال‌های بعد بکاهد. گزارش‌های جدید سازمان جهانی بهداشت نیز بر ضرورت افزایش سرمایه‌گذاری در سالمندی سالم و ایجاد شرایطی برای مشارکت بیشتر سالمندان در جامعه و اقتصاد تأکید دارند.

از هزینه سالمندی» به ارزش سالمندی: نگاه جامعه به سالمندی نیز باید تغییر کند. سالمند صرفاً فردی نیازمند مراقبت نیست؛ او می‌تواند  دارای تجربه، مهارت، دانش، ارتباطات اجتماعی و ظرفیت مشارکت باشد.

اقتصاد نقره‌ای یعنی به جای آنکه افزایش جمعیت سالمندان را صرفاً به معنای افزایش هزینه بدانیم، از امروز برای ایجاد جامعه‌ای سالمنددوست، فرصت‌ساز و مشارکت‌پذیر برنامه‌ریزی کنیم.

سالمندی، پایان نقش‌آفرینی نیست؛ آغاز مرحله‌ای متفاوت از مشارکت و بهره‌مندی از تجربه و فرصت‌های زندگی است.

شعار روز:سالمندان؛ فرصت نه هزینه؛ سال‌های بیشتر، فرصت‌های بیشتر برای زندگی، مشارکت و شکوفایی

واحد آموزش سلامت بیمارستان امام خمینی(ره) استهبان