بیماری‌های مشترک بین انسان و حیوان (زئونوز) در بسیاری از موارد با رعایت چند نکته ساده بهداشتی قابل پیشگیری هستند. شناخت راه‌های انتقال، بهترین راه برای محافظت از خود و خانواده است.

بیماری‌های زئونوز چیست؟ بیماری‌های زئونوز، بیماری‌هایی هستند که می‌توانند بین حیوانات و انسان منتقل شوند. عامل این بیماری‌ها ممکن است ویروس، باکتری، انگل یا قارچ باشد.

انتقال بیماری ممکن است از حیوانات اهلی، دام‌ها، حیوانات وحشی یا حتی از طریق حشرات مانند کنه و پشه انجام شود.

نمونه‌هایی از بیماری‌های زئونوز:هاری، تب مالت(بروسلوز)،لپتوسپیروز، توکسوپلاسموز، سیاه‌زخم و برخی انواع آنفلوانزای پرندگان

علت‌ها و عوامل خطر:

احتمال ابتلا در شرایط تماس مستقیم با حیوان بیمار، گازگرفتگی یا خراش حیوان، مصرف شیر و لبنیات غیرپاستوریزه، مصرف گوشت نیم‌پز، تماس با خون، ترشحات یا مدفوع حیوانات، نیش کنه یا پشه در مناطق آلوده، تماس با آب یا خاک آلوده، شغل‌هایی مانند دامداری، دامپزشکی، قصابی و کشتارگاه و سفر به مناطق دارای شیوع بیماری بیشتر است.

چگونه از بیماری‌های زئونوز پیشگیری کنیم؟

دست‌ها را بعد از تماس با حیوانات با آب و صابون بشویید. فقط از شیر و لبنیات پاستوریزه استفاده کنید. گوشت، مرغ، ماهی و تخم‌مرغ را کاملاً بپزید.

واکسیناسیون حیوانات خانگی را به‌موقع انجام دهید. از تماس با حیوانات بیمار یا مرده خودداری کنید. هنگام کار با دام از دستکش، چکمه و لباس مناسب استفاده کنید. از گزش کنه و پشه پیشگیری کنید. زخم ناشی از گازگرفتگی را سریع با آب و صابون بشویید و به مرکز درمانی مراجعه کنید.

علائم مهم:

علائم به نوع بیماری بستگی دارد، اما شایع‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از: تب، لرز، خستگی، درد عضلات یا مفاصل، سردرد، تهوع یا استفراغ، اسهال، بثورات پوستی، تورم غدد لنفاوی و سرفه یا تنگی نفس در برخی بیماری‌ها.

اگر این علائم پس از تماس با حیوان یا مصرف غذای مشکوک ایجاد شوند، حتماً پزشک را مطلع کنید.

روش‌های تشخیص:

پزشک با توجه به علائم و سابقه تماس با حیوانات ممکن است از روش‌های زیر استفاده کند: معاینه پزشکی، آزمایش خون، آزمایش ادرار یا مدفوع در صورت نیاز، نمونه‌گیری از زخم، تصویربرداری در برخی بیماری‌ها و آزمایش‌های اختصاصی بر اساس نوع بیماری

به پزشک بگویید:

- آیا حیوان شما بیمار بوده است؟

- آیا دچار گازگرفتگی یا خراش شده‌اید؟

- آیا شیر یا پنیر غیرپاستوریزه مصرف کرده‌اید؟

- آیا اخیراً به مناطق روستایی یا دامداری سفر کرده‌اید؟

درمان‌ها:

درمان به نوع بیماری بستگی دارد.

ممکن است شامل موارد زیر باشد:

درمان دارویی طبق نظر پزشک می تواند شامل

- آنتی‌بیوتیک‌ها برای برخی عفونت‌های باکتریایی

- داروهای ضدانگل در صورت نیاز

- داروهای ضدویروس در بعضی بیماری‌ها

- واکسن یا سرم ضد هاری پس از گازگرفتگی در صورت نیاز

- داروهای کاهش تب و درد

درمان‌های غیردارویی:

- استراحت کافی

- مصرف مایعات

- تغذیه مناسب

- رعایت بهداشت فردی

- پیگیری درمان تا پایان دوره دارو

هرگز داروهای آنتی‌بیوتیک را خودسرانه مصرف یا زودتر از موعد قطع نکنید.

علائم هشدار مراجعه فوری:

در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر، سریع به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید: گازگرفتگی توسط حیوان، تب شدید یا مداوم، تنگی نفس، کاهش هوشیاری، تشنج، زخم عمیق یا عفونی، ضعف شدید، درد شدید شکم، خونریزی غیرطبیعی و تورم شدید محل گزش یا زخم

توصیه‌های سبک زندگی:

 بهداشت دست‌ها را جدی بگیرید. حیوانات خانگی را به‌طور منظم نزد دامپزشک ببرید. از غذاهای سالم و پاستوریزه استفاده کنید. هنگام طبیعت‌گردی از لباس آستین‌بلند و مواد دورکننده حشرات استفاده کنید. از تماس کودکان با حیوانات ناشناس جلوگیری کنید. محیط زندگی حیوانات را تمیز نگه دارید.

باورهای غلط رایج:

 «اگر حیوان سالم به نظر برسد، بیماری منتقل نمی‌کند.»

بعضی حیوانات بدون داشتن علامت نیز می‌توانند بیماری را منتقل کنند.

 «شیر محلی همیشه سالم‌تر است.»

 شیر غیرپاستوریزه ممکن است باعث بیماری‌های خطرناک مانند تب مالت شود.

 «گازگرفتگی کوچک مهم نیست.»

 حتی زخم کوچک هم نیاز به شست‌وشوی فوری و ارزیابی پزشکی دارد.

چه کاری از امروز انجام دهم؟

فقط لبنیات پاستوریزه مصرف کنید. بعد از تماس با حیوانات دست‌های خود را بشویید. واکسیناسیون حیوان خانگی را بررسی کنید. اگر شغل شما با دام مرتبط است، از وسایل محافظ استفاده کنید. در صورت گازگرفتگی، همان روز به مرکز درمانی مراجعه کنید.

پرسش‌های رایج:

آیا همه حیوانات بیماری منتقل می‌کنند؟

خیر. بیشتر حیوانات سالم هستند، اما رعایت اصول بهداشتی همیشه ضروری است.

آیا حیوان خانگی واکسینه‌شده کاملاً بدون خطراست؟

واکسیناسیون خطر بسیاری از بیماری‌ها را کاهش می‌دهد، اما رعایت بهداشت همچنان لازم است.

آیا همه گازگرفتگی‌ها نیاز به مراجعه پزشکی دارند؟

بله. هر گازگرفتگی یا خراش ناشی از حیوان باید توسط پزشک ارزیابی شود.

آیا با پختن کامل گوشت، خطر بسیاری از بیماری‌ها کاهش می‌یابد؟

بله. پخت کامل گوشت یکی از مؤثرترین راه‌های پیشگیری از بسیاری از بیماری‌های مشترک است.

بیشتر بیماری‌های زئونوز با رعایت بهداشت، مصرف مواد غذایی سالم، واکسیناسیون حیوانات و مراجعه سریع پس از گازگرفتگی یا تماس مشکوک، قابل پیشگیری یا درمان هستند. آگاهی امروز، سلامت فردا را می‌سازد.

واحد آموزش سلامت بیمارستان امام خمینی(ره) استهبان