بیمارستان امام خمینی(ره) استهبان
مالاریا؛ پیشگیری ساده، تشخیص بهموقع، درمان مؤثر
مالاریا یک بیماری عفونی قابل پیشگیری و درمان است که توسط انگل ایجاد میشود و راه اصلی انتقال آن، گزش پشه ماده آلوده آنوفل است. این بیماری اگر بهموقع تشخیص داده و درمان نشود، میتواند به بیماری شدید تبدیل شده و حتی جان فرد را تهدید کند. اگرچه مالاریا در بسیاری از مناطق جهان و همچنین در ایران به میزان قابل توجهی کاهش یافته، اما همچنان در برخی کشورها و مناطق وجود دارد و موارد وارداتی آن اهمیت ویژهای دارند.
علائم مالاریا در ابتدا ممکن است شبیه بسیاری از بیماریهای تبدار باشد. تب و لرز، سردرد، بدندرد و درد عضلات، خستگی و ضعف، تعریق، تهوع و استفراغ و گاهی اسهال از علائم شایع این بیماری هستند. در برخی افراد، علائم ممکن است چند روز یا حتی مدتی پس از گزش پشه آلوده و یا بازگشت از سفر ظاهر شوند.
به همین دلیل، افرادی که در هفتهها یا ماههای اخیر به کشورها یا مناطقی سفر کردهاند که مالاریا در آنها وجود دارد، باید در صورت بروز تب و لرز، سابقه سفر خود را حتماً به پزشک اطلاع دهند. تب بدون علت مشخص در فردی که سابقه سفر به مناطق آلوده دارد، باید از نظر احتمال ابتلا به مالاریا بررسی شود.
مالاریا ممکن است در ابتدا خفیف به نظر برسد، اما برخی انواع آن میتوانند در مدت کوتاهی باعث بروز بیماری شدید شوند. اختلال هوشیاری یا گیجی، تشنج، تنگی نفس، ضعف شدید، زردی پوست یا چشمها، کاهش شدید ادرار و خوابآلودگی غیرطبیعی از جمله علائم خطری هستند که نیاز به مراجعه فوری به مراکز درمانی دارند. در صورت تأخیر در تشخیص و درمان، مالاریا میتواند باعث کمخونی شدید، آسیب کلیه، مشکلات تنفسی، اختلال مغزی، کما و حتی مرگ شود.
یک نکته مهم این است که مالاریا مانند سرماخوردگی یا آنفلوانزا از طریق سرفه، عطسه، دست دادن یا در آغوش گرفتن منتقل نمیشود. راه اصلی انتقال بیماری، گزش پشه ماده آلوده از جنس آنوفل است. البته در شرایط خاص، انتقال از طریق خون آلوده، استفاده مشترک از سرنگ آلوده یا از مادر به جنین نیز ممکن است اتفاق بیفتد.
همچنین این تصور که هر پشهای میتواند مالاریا منتقل کند، درست نیست. انتقال بیماری نیازمند وجود پشه مناسب، انگل مالاریا و شرایط لازم برای ادامه چرخه انتقال است. کنترل پشهها، جلوگیری از گزش و تشخیص و درمان سریع افراد مبتلا، همگی در قطع زنجیره انتقال بیماری نقش مهمی دارند.
تشخیص مالاریا تنها بر اساس علائم امکانپذیر نیست. در صورت شک به بیماری، پزشک معمولاً انجام آزمایش خون را درخواست میکند. بررسی نمونه خون با میکروسکوپ و استفاده از آزمایشهای سریع تشخیص مالاریا از جمله روشهای تشخیص این بیماری هستند. در برخی موارد، اگر نتیجه اولیه منفی باشد اما همچنان احتمال بیماری وجود داشته باشد، ممکن است آزمایش دوباره تکرار شود.
خبر خوب این است که مالاریا قابل درمان است، اما نوع درمان به عواملی مانند نوع انگل، محل ابتلای فرد، سن و وزن بیمار، شرایطی مانند بارداری و شدت بیماری بستگی دارد. به همین دلیل، مصرف خودسرانه داروهای ضد مالاریا توصیه نمیشود و درمان باید زیر نظر پزشک و بهطور کامل انجام شود. پایین آمدن تب پس از مصرف دارو نیز بهتنهایی به معنای رد شدن احتمال مالاریا نیست. برخی انواع مالاریا نیز ممکن است پس از مدتی دوباره عود کنند. به همین دلیل، در بعضی بیماران درمان تنها به برطرف شدن علائم اولیه محدود نمیشود و ممکن است برای جلوگیری از بازگشت بیماری، درمان تکمیلی لازم باشد.
برای پیشگیری از مالاریا، مهمترین اقدام جلوگیری از گزش پشه است. افرادی که به مناطق دارای مالاریا سفر میکنند، بهتر است هنگام خواب از پشهبند مناسب استفاده کنند، در صورت امکان در محیطهایی با توری مناسب یا تهویه مطبوع استراحت داشته باشند و در ساعات فعالیت پشهها از لباسهای پوشیده و آستینبلند استفاده کنند. استفاده از مواد دافع حشرات و محافظت مناسب از درها و پنجرهها نیز میتواند در کاهش احتمال گزش مؤثر باشد.
افرادی که قصد سفر به مناطق دارای مالاریا را دارند، بهتر است پیش از سفر درباره خطر بیماری و نیاز احتمالی به داروی پیشگیری با پزشک یا مراکز مربوطه مشورت کنند. داروی پیشگیری باید بر اساس مقصد سفر، مدت اقامت، شرایط فرد و وضعیت مقاومت دارویی در منطقه انتخاب شود؛ بنابراین مصرف دارو بر اساس تجربه دیگران یا بهصورت خودسرانه میتواند خطرناک باشد.
اگرچه ایران در دهههای اخیر پیشرفت قابل توجهی در کنترل و حذف مالاریا داشته و موارد انتقال محلی بیماری بهشدت کاهش یافته است، اما به دلیل رفتوآمد با کشورهای دارای مالاریا، احتمال ورود موارد بیماری همچنان وجود دارد. از اینرو، شناسایی سریع افراد تبدار با سابقه سفر، توجه به مناطق در معرض خطر و کنترل ناقل بیماری همچنان اهمیت زیادی دارد.
به یاد داشته باشیم؛ مالاریا بیماری قابل پیشگیری، تشخیص و درمان است، اما تأخیر در تشخیص میتواند خطرناک باشد. جلوگیری از گزش پشه، مشاوره پیش از سفر و مراجعه سریع در صورت بروز تب و لرز پس از سفر به مناطق آلوده، از مهمترین راههای محافظت از خود و خانواده هستند.
تب پس از سفر را ساده نگیرید؛ سابقه سفر خود را به پزشک اطلاع دهید.
فاطمه بهمنش؛ سرپرستار بخش داخلی بیمارستان امام خمینی(ره) استهبان
نظر دهید