واکنش های متفاوت ما به طولانی شدن شرایط بحران: چرا بعضی مضطرب اند و بعضی بی تفاوت؟

اتفاقاتی مثل شنیده شدن صدای پدافند در تهران در شب گذشته، به خوبی نشان داد که واکنش های روانی افراد به طولانی شدن این وضعیت شکننده، به دو دسته کاملا متفاوت تقسیم شده است: در لحظه بروز این اتفاق، عده ای به شدت دچار اضطراب مضاعف شدند، و عده ای دیگر احساس کردند شرایط برایشان کاملا «عادی» شده و واکنشی نشان ندادند.

هر دو واکنش، پاسخ کاملا طبیعی مغز انسان به یک وضعیت غیرطبیعی و فرسایشی است:

۱. چرا عده ای به شدت مضطرب اند؟

(تلنبار شدن استرس) حضور در یک وضعیت ناپایدار و مبهم برای مدت طولانی، سیستم بقا را در مغز روشن نگه می دارد. اگر با شنیدن صدای دیشب به شدت مضطرب شدید، خوابتان مختل شده یا تمرکز ندارید، مغز شما در حال تلاش برای محافظت از شماست. این وضعیت، نتیجه تلنبار شدن استرس های روزهای گذشته است و احساس شما کاملا معتبر و طبیعی است.

۲. چرا برای عده ای «عادی» شده است؟ (خستگی بحران و خوگیری) 

اگر دیشب احساس بی حسی کردید، واکنشی نشان ندادید و دیگر حوصله رعایت اصول آمادگی را ندارید، دچار پدیده «خستگی بحران» شده اید. مغز انسان نمی تواند مدت طولانی در حالت «هشدار قرمز» بماند. برای جلوگیری از فروپاشی روانی، مغز حساسیتش را به محرک های استرس زا کم می کند تا بتوانید به زندگی روزمره ادامه دهید.

نقطه خطر کجاست؟

خطر برای گروه اول «فرسودگی روانی بر اثر استرس مداوم» و برای گروه دوم «عادی انگاری و رها کردن اصول ایمنی» است. ما گاهی این بی حسی روانی و خستگی را با «امن شدن کامل شرایط» اشتباه می گیریم.

راهکار مشترک: از «احساسات» به «روتین» پناه ببریم

در روزهای ابهام، نباید حفظ آمادگی را به احساساتمان (چه اضطراب و چه بی خیالی) گره بزنیم. آمادگی باید به یک «روتین و عادت بدون فکر» تبدیل شود:

جای کوله زندگی (نجات) را برای همیشه در یک نقطه مشخص نزدیک به خروجی تثبیت کنید و چند روز یکبار آن را چک کنید.  نیازی نیست با شنیدن اخبار نگران کننده پاوربانک را به شارژ بزنید؛ روتین کنید که وسایل همیشه شارژ باشند. قانون نیمه پر باک بنزین، به یک قانون همیشگی سبک زندگی تبدیل شود. 
و موارد دیگر آمادگی

چه درگیر اضطراب هستید و چه احساس بی تفاوتی می کنید، بهترین کار این است که به جای تکیه بر هیجانات، به «نظم و سیستم» تکیه کنید.
واحد آموزش سلامت بیمارستان امام خمینی(ره) استهبان