هر سال ۸ سپتامبر به عنوان روز جهانی فیزیوتراپی گرامی داشته می‌شود؛ روزی برای توجه بیشتر به نقش فیزیوتراپیست‌ها در حفظ حرکت، استقلال و کیفیت زندگی افراد.

موضوع روز جهانی فیزیوتراپی در سال ۲۰۲۶، نقش فیزیوتراپی و فعالیت بدنی در پیشگیری، کنترل و توانبخشی بیماری‌های قلبی‌عروقی و سکته مغزی است. این موضوع یادآوری می‌کند که فیزیوتراپی فقط به درمان کمردرد، آسیب‌های ورزشی یا مشکلات عضلانی محدود نیست و می‌تواند در بسیاری از مراحل پیشگیری، درمان و بازگشت فرد به زندگی روزمره نقش داشته باشد.

فیزیوتراپی دقیقاً چیست؟

فیزیوتراپی یکی از رشته‌های علوم توانبخشی است که هدف آن کمک به فرد برای بهبود حرکت و عملکرد بدن، کاهش محدودیت‌های حرکتی و افزایش توانایی انجام فعالیت‌های روزمره است.

فیزیوتراپیست پس از ارزیابی وضعیت فرد، بر اساس مشکل، شرایط جسمی، اهداف و توانایی‌های او برنامه درمانی مناسب طراحی می‌کند. این برنامه ممکن است شامل تمرین‌های حرکتی و تقویتی، آموزش نحوه صحیح انجام فعالیت‌ها، تمرین تعادل و راه رفتن، روش‌های کنترل درد و سایر مداخلات تخصصی باشد.

به همین دلیل، فیزیوتراپی برای همه افراد یکسان نیست و برنامه درمانی باید متناسب با شرایط هر بیمار تعیین شود.

چه کسانی ممکن است به فیزیوتراپی نیاز داشته باشند؟

فیزیوتراپی می‌تواند در شرایط مختلفی مورد استفاده قرار گیرد؛ از جمله:

• دردهای عضلانی و اسکلتی مانند کمردرد و گردن‌درد
• آسیب‌ها و مشکلات ورزشی
• دوران پس از برخی جراحی‌ها و شکستگی‌ها
• مشکلات حرکتی پس از سکته مغزی
• اختلالات تعادل و راه رفتن
• برخی بیماری‌های عصبی
• مشکلات حرکتی مرتبط با افزایش سن
• برخی بیماری‌های قلبی و تنفسی، با برنامه‌ریزی و نظارت مناسب
• کمک به بازگشت تدریجی فرد به فعالیت‌های روزمره پس از بیماری یا بستری شدن

سازمان جهانی بهداشت تأکید می‌کند که توانبخشی ممکن است در مقاطع مختلف زندگی و پس از بیماری، آسیب، جراحی یا کاهش توانایی‌های جسمی در اثر افزایش سن مورد نیاز باشد.

فیزیوتراپی و سلامت قلب

فعالیت بدنی منظم یکی از عوامل مهم در حفظ سلامت قلب و عروق است. با این حال، برای فردی که بیماری قلبی دارد یا به‌تازگی یک مشکل جدی قلبی را پشت سر گذاشته است، شروع یا افزایش فعالیت بدنی باید با توجه به شرایط پزشکی او انجام شود. فیزیوتراپیست می‌تواند در قالب تیم درمان، به بیمار کمک کند تا فعالیت بدنی ایمن و متناسب با توانایی‌هایش را یاد بگیرد و به‌تدریج ظرفیت عملکردی خود را افزایش دهد.

بر اساس برنامه روز جهانی فیزیوتراپی ۲۰۲۶، فیزیوتراپیست‌ها می‌توانند در زمینه پیشگیری از بیماری‌های قلبی‌عروقی، طراحی برنامه‌های ورزشی متناسب با فرد، تشویق به فعالیت بدنی و کمک به بازگشت ایمن به فعالیت نقش داشته باشند.

فیزیوتراپی پس از سکته مغزی چه کمکی می‌کند؟

سکته مغزی ممکن است باعث ضعف یا فلج اندام‌ها، اختلال در تعادل، مشکل در راه رفتن و کاهش توانایی انجام فعالیت‌های روزمره شود. توانبخشی پس از سکته مغزی می‌تواند به فرد کمک کند تا با توجه به شرایط خود، توانایی‌های حرکتی و استقلال بیشتری به دست آورد. تمرین‌های حرکتی، تقویت عضلات، تمرین تعادل و راه رفتن و آموزش انجام ایمن فعالیت‌های روزمره از جمله بخش‌هایی هستند که ممکن است در برنامه توانبخشی بیمار قرار بگیرند.

البته برنامه توانبخشی باید فردمحور و متناسب با وضعیت هر بیمار باشد و معمولاً با همکاری چند گروه از متخصصان انجام می‌شود. سازمان جهانی بهداشت نیز فیزیوتراپی را یکی از اجزای مهم تیم توانبخشی می‌داند.

یک نکته بسیار مهم درباره سکته مغزی

در صورت مشاهده علائمی مانند افتادگی ناگهانی یک طرف صورت، ضعف یا بی‌حسی ناگهانی دست یا پا، اختلال ناگهانی در صحبت کردن یا درک گفتار، اختلال ناگهانی بینایی یا به‌هم خوردن ناگهانی تعادل، نباید منتظر بهبود خودبه‌خودی ماند. سکته مغزی یک وضعیت اورژانسی است و باید در سریع‌ترین زمان ممکن خدمات پزشکی دریافت شود.

فیزیوتراپی جایگزین درمان اورژانسی سکته مغزی نیست؛ بلکه پس از ارزیابی و درمان پزشکی، می‌تواند بخش مهمی از مسیر توانبخشی بیمار باشد.

• آیا فیزیوتراپی فقط برای وقتی است که درد داریم؟* خیر.

یکی از باورهای رایج این است که فیزیوتراپی فقط زمانی لازم است که فرد درد داشته باشد. در حالی که هدف توانبخشی می‌تواند فراتر از کاهش درد باشد و به بهبود حرکت، قدرت، تعادل، عملکرد و استقلال فرد کمک کند.

برای مثال، فردی که پس از سکته مغزی مشکل راه رفتن دارد، ممکن است حتی در صورت کاهش درد همچنان به توانبخشی نیاز داشته باشد. همچنین یک فرد سالمند ممکن است برای بهبود تعادل و کاهش خطر زمین‌خوردن، با نظر متخصص به برنامه تمرینی مناسب نیاز داشته ب

اشد.

سازمان جهانی بهداشت تأکید می‌کند که توانبخشی با هدف بهینه‌کردن عملکرد فرد و کاهش محدودیت‌های ناشی از بیماری یا آسیب انجام می‌شود و می‌تواند به حفظ استقلال افراد در زندگی روزمره کمک کند.

آیا هرچه تمرین بیشتری انجام دهیم، نتیجه بهتر است؟ لزوماً نه.

تمرین مناسب باید متناسب با شرایط فرد باشد. افزایش ناگهانی فعالیت، انجام حرکات نادرست یا اجرای تمرین‌های نامناسب برای یک بیماری خاص می‌تواند باعث آسیب یا تشدید علائم شود. به همین دلیل، به‌خصوص در افرادی که بیماری قلبی، سکته مغزی، بیماری‌های عصبی، جراحی اخیر یا محدودیت حرکتی دارند، بهتر است نوع و میزان فعالیت با نظر پزشک و متخصص توانبخشی تعیین شود.

نقش بیمار در موفقیت فیزیوتراپی

فیزیوتراپی فقط به جلسات درمانی محدود نمی‌شود. مشارکت بیمار در روند درمان اهمیت زیادی دارد.

رعایت توصیه‌های درمانگر، انجام تمرین‌های خانگی طبق دستور، توجه به وضعیت بدن هنگام انجام فعالیت‌های روزمره و پیگیری منظم درمان می‌تواند به رسیدن به اهداف توانبخشی کمک کند.

از طرف دیگر، بیمار نباید صرفاً به دنبال «تعداد جلسات» باشد؛ هدف اصلی باید رسیدن به عملکرد بهتر و بازگشت ایمن‌تر و مؤثرتر به زندگی روزمره باشد.

چند باور نادرست درباره فیزیوتراپی

«فیزیوتراپی فقط دستگاه است.» خیر. دستگاه‌ها ممکن است در برخی شرایط بخشی از درمان باشند، اما فیزیوتراپی شامل ارزیابی، آموزش و تمرین‌های متناسب با وضعیت فرد نیز می‌شود.

«اگر درد دارم، باید کاملاً استراحت کنم.» استراحت طولانی‌مدت برای همه مشکلات مناسب نیست. نوع و میزان فعالیت باید با توجه به علت درد و شرایط فرد تعیین شود.

«تمرین هرچه سخت‌تر باشد، بهتر است.» شدت تمرین باید متناسب با توانایی و وضعیت سلامت فرد باشد، نه صرفاً هرچه بیشتر، بهتر.

«فیزیوتراپی فقط برای سالمندان است.» خیر. کودکان، جوانان، بزرگسالان و سالمندان ممکن است در شرایط مختلف به خدمات توانبخشی نیاز داشته باشند.

حرکت؛ بخشی از مراقبت از سلامت

امروزه نقش توانبخشی در نظام سلامت بسیار فراتر از درمان آسیب‌های حرکتی شناخته شده است. بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت، حدود یک نفر از هر سه نفر در جهان با وضعیتی زندگی می‌کند که ممکن است از توانبخشی سود ببرد. همچنین در سال ۲۰۲۶، سازمان جهانی بهداشت بر اهمیت قرار گرفتن توانبخشی به عنوان یکی از ارکان اصلی پوشش همگانی سلامت تأکید کرده است.

بنابراین، فیزیوتراپی را می‌توان بخشی از مسیر حفظ یا بازگرداندن توانایی فرد برای راه رفتن، حرکت کردن، انجام کارهای روزمره و داشتن زندگی مستقل‌تر دانست.

سخن پایانی

روز جهانی فیزیوتراپی فرصت خوبی است تا یادآوری کنیم حرکت، یکی از پایه‌های سلامت و استقلال انسان است.

از پیشگیری و حفظ فعالیت بدنی گرفته تا بازتوانی پس از سکته مغزی، جراحی، آسیب یا بیماری، فیزیوتراپی می‌تواند در کنار سایر اعضای تیم درمان به افراد کمک کند تا توانایی‌های خود را حفظ کنند یا دوباره به دست آورند.

اگر در حرکت، تعادل، قدرت عضلات یا انجام فعالیت‌های روزمره دچار مشکل شده‌اید، برای تشخیص علت و انتخاب روش مناسب درمان و توانبخشی با پزشک یا متخصص مربوطه مشورت کنید.
واحد آموزش سلامت بیمارستان امام خمینی(ره) استهبان