روز جهانی بهداشت محیط، فرصتی است برای یادآوری یک حقیقت مهم: سلامت انسان فقط به مراقبت‌های پزشکی وابسته نیست؛ محیطی که در آن زندگی، کار و زندگی روزمره خود را سپری می‌کنیم نیز نقش مهمی در سلامت ما دارد.

موضوع روز جهانی بهداشت محیط در سال ۲۰۲۶:

«بهداشت محیط: در کنار علم برای حفاظت از جوامع»

Environmental Health: Standing with Science to Protect Communities

این شعار بر اهمیت استفاده از علم، شواهد و اطلاعات معتبر برای شناسایی خطرات محیطی و حفاظت از سلامت مردم تأکید دارد.

بهداشت محیط چیست؟

بهداشت محیط به مجموعه اقداماتی گفته می‌شود که برای پیشگیری از بیماری و حفظ سلامت انسان از طریق کنترل عوامل محیطی انجام می‌شود.

آب آشامیدنی سالم، هوای پاک، دفع صحیح فاضلاب و پسماند، ایمنی مواد غذایی، کنترل مواد شیمیایی، کاهش آلودگی‌ها، بهداشت محل زندگی و کار و آمادگی در برابر پیامدهای تغییرات اقلیمی، همگی بخشی از بهداشت محیط هستند.

سازمان جهانی بهداشت نیز حوزه‌های مهم بهداشت محیط را شامل آلودگی هوا، آب و فاضلاب و بهداشت، تغییرات اقلیمی، مواد شیمیایی و پرتوها می‌داند و بر رویکرد «سلامت واحد» یا One Health تأکید دارد؛ رویکردی که سلامت انسان، حیوانات و محیط زیست را به یکدیگر مرتبط می‌داند.

آب سالم؛ نخستین خط دفاعی در برابر بیماری‌ها

آب سالم و بهداشتی یکی از پایه‌های اصلی سلامت است.

مصرف آب آلوده، نگهداری نامناسب آب و ضعف در دفع فاضلاب می‌تواند خطر ابتلا به بیماری‌های گوارشی و عفونی را افزایش دهد.

برای کمک به حفظ سلامت:

• از آب آشامیدنی سالم و مطمئن استفاده کنیم.
• آب را در ظروف تمیز و دربسته نگهداری کنیم.
• از آلودگی آب و ظروف ذخیره آن جلوگیری کنیم.
• هنگام سفر یا در شرایط خاص، توصیه‌های مراجع بهداشتی درباره ایمنی آب را جدی بگیریم.
• از ریختن فاضلاب و مواد آلاینده در منابع آب خودداری کنیم.

سازمان جهانی بهداشت، دسترسی به آب سالم، بهداشت و دفع مناسب فاضلاب را از مداخلات مهم برای کاهش بیماری‌های مرتبط با محیط می‌داند.

️ هوای پاک، نفس سالم

آلودگی هوا یکی از مهم‌ترین خطرات محیطی برای سلامت انسان است و می‌تواند با بیماری‌های قلبی و عروقی، بیماری‌های تنفسی و سایر مشکلات سلامت ارتباط داشته باشد. سازمان جهانی بهداشت در سال ۲۰۲۶ نیز آلودگی هوا را یکی از مهم‌ترین عوامل خطر محیطی برای سلامت معرفی کرده است.

همه ما می‌توانیم در کاهش آلودگی هوا نقش داشته باشیم:

• در روزهای آلوده، فعالیت شدید در فضای باز را کاهش دهیم.
• از سوزاندن زباله و مواد مختلف در فضای باز خودداری کنیم.
• در صورت امکان از حمل‌ونقل عمومی و روش‌های پاک‌تر استفاده کنیم.
• مصرف بی‌رویه انرژی را کاهش دهیم.
• در روزهای دارای آلودگی شدید، توصیه‌های رسمی مراکز بهداشتی و هواشناسی را دنبال کنیم.

 مدیریت صحیح پسماند؛ مسئولیت همه ما

پسماند فقط یک مسئله ظاهری و مربوط به تمیزی شهر نیست؛ مدیریت نادرست پسماند می‌تواند به یک مسئله بهداشتی و زیست‌محیطی تبدیل شود.

تفکیک صحیح پسماند، کاهش تولید زباله، جلوگیری از رهاسازی زباله در طبیعت و مدیریت مناسب پسماندهای خطرناک، از اقدامات مهم برای حفاظت از سلامت جامعه هستند.

از خودمان شروع کنیم:

کمتر مصرف کنیم → دوباره استفاده کنیم → تفکیک کنیم → درست دفع کنیم.

 تغییرات اقلیمی و سلامت

تغییرات اقلیمی فقط یک مسئله زیست‌محیطی نیست؛ یک مسئله مهم سلامت عمومی نیز محسوب می‌شود.

افزایش دما و موج‌های گرما، سیل، خشکسالی، تغییر الگوی برخی بیماری‌های عفونی و ناقل‌محور، اختلال در امنیت غذایی و افزایش برخی مخاطرات ناشی از آلودگی هوا، از مسیرهایی هستند که تغییرات اقلیمی می‌تواند بر سلامت اثر بگذارد.

افراد سالمند، کودکان، زنان باردار، افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای و گروه‌های آسیب‌پذیر ممکن است در برابر برخی از این مخاطرات آسیب‌پذیرتر باشند.

بنابراین آمادگی در برابر گرما، مصرف صحیح آب، توجه به هشدارهای بهداشتی و رعایت توصیه‌های پیشگیری، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

مواد شیمیایی؛ خطرات پنهان در محیط زندگی

برخی مواد شیمیایی در خانه، محیط کار و جامعه می‌توانند در صورت استفاده یا نگهداری نادرست برای سلامت انسان خطرناک باشند.

برای کاهش خطر:

• مواد شوینده و شیمیایی را طبق دستورالعمل مصرف کنیم.
• مواد شیمیایی را در ظرف اصلی و دارای برچسب نگهداری کنیم.
• مواد شیمیایی را با یکدیگر مخلوط نکنیم، مگر اینکه دستورالعمل معتبر آن را تأیید کرده باشد.
• مواد شیمیایی را دور از دسترس کودکان قرار دهیم.
• هنگام کار با مواد خطرناک از وسایل حفاظت فردی مناسب استفاده کنیم.

محیط سالم؛ کمک به پیشگیری از بیماری‌ها

محیط نامناسب می‌تواند شرایط مناسبی برای رشد یا انتقال برخی ناقلان بیماری مانند حشرات و جوندگان ایجاد کند.

آب‌های راکد، انباشت زباله و شرایط نامناسب دفع فاضلاب می‌توانند در برخی مناطق خطر تکثیر ناقلان و انتقال بیماری‌ها را افزایش دهند. تغییرات اقلیمی و شهرنشینی نیز می‌توانند بر الگوی برخی بیماری‌های ناقل‌محور اثر بگذارند.

بنابراین:

آب راکد را از اطراف محل زندگی حذف کنیم، محیط را تمیز نگه داریم و در صورت مشاهده افزایش حشرات یا جوندگان، موضوع را از طریق مراجع مربوطه پیگیری کنیم.

سلامت از خانه شروع می‌شود

برای داشتن محیط سالم، لازم نیست همیشه اقدامات پیچیده انجام دهیم.

چند رفتار ساده می‌تواند مؤثر باشد:

- آب و غذای سالم مصرف کنیم.
- دست‌ها را به‌طور صحیح بشوییم.
- زباله را به شکل مناسب دفع کنیم.
- مواد غذایی را در شرایط مناسب نگهداری کنیم.
- خانه را به اندازه کافی تهویه کنیم.
- از مصرف دخانیات در فضای بسته خودداری کنیم.
- مواد شوینده و شیمیایی را ایمن نگهداری کنیم.
- از ایجاد آب‌های راکد جلوگیری کنیم.
- در روزهای بسیار گرم یا آلوده، توصیه‌های بهداشتی را جدی بگیریم.
- از منابع علمی و رسمی برای دریافت اطلاعات سلامت استفاده کنیم.

 محیط سالم در بیمارستان

بهداشت محیط در مراکز درمانی اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا بیماران، کارکنان و همراهان ممکن است در معرض عوامل مختلف محیطی قرار داشته باشند.

مدیریت صحیح پسماندهای پزشکی، آب و فاضلاب، نظافت و گندزدایی محیط، کنترل آفات و ناقلان، کیفیت هوای داخل ساختمان، ایمنی مواد شیمیایی و توجه به پایداری و تاب‌آوری مراکز درمانی، همگی در ایجاد محیط درمانی ایمن نقش دارند.

سازمان جهانی بهداشت بر اهمیت ایجاد مراکز درمانی ایمن، تاب‌آور و سازگار با محیط زیست نیز تأکید کرده است.

 سلامت انسان و سلامت محیط از هم جدا نیستند

امروز بیش از گذشته می‌دانیم که سلامت انسان، حیوانات و محیط زیست به یکدیگر وابسته‌اند.

به همین دلیل، حفاظت از محیط زیست فقط وظیفه یک سازمان یا گروه خاص نیست؛ دولت‌ها، سازمان‌ها، مراکز درمانی، کارکنان، خانواده‌ها و تک‌تک افراد جامعه در ایجاد محیط سالم نقش دارند.

بر اساس گزارش‌ها و ارزیابی‌های سازمان جهانی بهداشت، کاهش مواجهه با خطرات محیطی می‌تواند از بخش قابل توجهی از مرگ‌ومیرها و بیماری‌های قابل پیشگیری در جهان جلوگیری کند.

پیام روز جهانی بهداشت محیط

محیط سالم، انتخاب امروز ما برای سلامت فردا است.

با تکیه بر علم، تصمیم‌گیری آگاهانه و مشارکت همگانی می‌توانیم محیطی سالم‌تر و جامعه‌ای ایمن‌تر برای خود، خانواده و نسل‌های آینده ایجاد کنیم.

روز جهانی بهداشت محیط را گرامی می‌داریم و از تلاش همه کارشناسان و کارکنان حوزه بهداشت محیط برای حفاظت از سلامت جامعه قدردانی می‌کنیم.

واحد آموزش سلامت بیمارستان امام خمینی(ره) استهبان