تولد یک نوزاد، یکی از شیرین‌ترین اتفاقات زندگی است؛ اما برای مادر، این دوران می‌تواند با تغییرات جسمی، هورمونی و عاطفی زیادی همراه باشد. خستگی، کم‌خوابی، نگرانی درباره سلامت نوزاد و مسئولیت‌های جدید ممکن است باعث شود مادر در روزها و هفته‌های نخست پس از زایمان احساساتی متفاوت از شادی و هیجان را تجربه کند.
بنابراین، همان‌طور که سلامت جسم مادر و نوزاد پس از تولد اهمیت دارد، سلامت روان مادر نیز باید مورد توجه خانواده و کادر سلامت قرار گیرد. سازمان جهانی بهداشت اعلام کرده است که اختلالات روانی در دوران بارداری و پس از زایمان شایع هستند و افسردگی یکی از مهم‌ترین آنهاست؛ با این حال، این مشکلات قابل درمان هستند و دریافت حمایت و خدمات مناسب می‌تواند به بهبود مادر و خانواده کمک کند.

غم بعد از زایمان همیشه افسردگی نیست
بسیاری از مادران در روزهای نخست پس از زایمان ممکن است دچار تغییرات خلقی، گریه کردن، حساسیت عاطفی، نگرانی یا احساس خستگی شوند. این حالت که به اصطلاح «غم پس از زایمان» یا Baby Blues شناخته می‌شود، معمولاً کوتاه‌مدت است و با گذشت چند روز بهتر می‌شود. اما اگر احساس غم، اضطراب یا بی‌حوصلگی شدید باشد، ادامه پیدا کند یا در زندگی روزمره و توانایی مادر برای مراقبت از خود و نوزاد اختلال ایجاد کند، باید آن را جدی گرفت و با پزشک یا مراقب سلامت در میان گذاشت. افسردگی پس از زایمان یک مشکل واقعی و قابل درمان است و نباید آن را به ضعف شخصیت یا ناتوانی مادر نسبت داد.

چه نشانه‌هایی را باید جدی گرفت؟
احساس غم یا پوچی مداوم، از دست دادن علاقه به فعالیت‌های معمول، خستگی شدید، احساس ناامیدی، اضطراب و نگرانی بیش از حد، تغییرات قابل توجه در خواب یا اشتها، احساس گناه یا بی‌ارزشی و احساس ناتوانی در مراقبت از نوزاد، از جمله علائمی هستند که نیازمند توجه و ارزیابی تخصصی‌اند. گاهی ممکن است مادر احساس کند با نوزاد خود ارتباط عاطفی مناسبی برقرار نکرده یا از توانایی خود برای مراقبت از او مطمئن نیست. چنین احساساتی نیز نباید نادیده گرفته شوند و گفت‌وگو با یک متخصص می‌تواند نخستین قدم برای دریافت کمک باشد.

مادر نباید در این دوران تنها بماند
حمایت خانواده نقش مهمی در سلامت روان مادر دارد. کمک در مراقبت از نوزاد، انجام بخشی از کارهای خانه، فراهم کردن فرصت برای استراحت و خواب، گوش دادن بدون قضاوت و تشویق مادر به صحبت کردن درباره احساساتش، اقداماتی ساده اما مؤثر هستند. گاهی بهترین حمایت، این نیست که به مادر بگوییم «نگران نباش» یا «همه مادرها این دوران را پشت سر می‌گذارند»؛ بلکه کافی است با حوصله به او گوش دهیم و به او اطمینان بدهیم که برای دریافت کمک تنها نیست.

مادر هم به مراقبت نیاز دارد
در ماه‌های پس از زایمان، توجه به نیازهای مادر نباید در سایه مراقبت از نوزاد قرار گیرد. استراحت کافی تا حد امکان، تغذیه مناسب، ارتباط با افراد حمایتگر، داشتن زمانی کوتاه برای خود و پیگیری مراقبت‌های پس از زایمان، می‌تواند به سلامت جسم و روان مادر کمک کند. همچنین مادران باید بدانند که مراجعه برای مشکلات روحی، نشانه ضعف نیست؛ همان‌طور که برای یک مشکل جسمی به پزشک مراجعه می‌کنیم، مشکلات سلامت روان نیز نیازمند توجه و درمان هستند.

غربالگری سلامت روان؛ یک مراقبت ضروری
متخصصان توصیه می‌کنند سلامت روان مادر در دوران بارداری و پس از زایمان مورد توجه و غربالگری قرار گیرد. کالج متخصصان زنان و زایمان آمریکا (ACOG) توصیه می‌کند زنان در دوران بارداری و پس از زایمان از نظر افسردگی و اضطراب با ابزارهای معتبر ارزیابی شوند و در صورت شناسایی مشکل، دسترسی به ارزیابی، درمان و پیگیری مناسب فراهم شود.بنابراین، مادران نباید منتظر بمانند تا علائم بسیار شدید شوند. اگر احساس می‌کنید حال روحی شما برای مدتی مناسب نیست یا احساسات و نگرانی‌هایتان زندگی روزمره شما را تحت تأثیر قرار داده است، با پزشک، ماما، مراقب سلامت یا متخصص سلامت روان صحبت کنید.

یک هشدار مهم
در مواردی که مادر دچار افکار آسیب زدن به خود یا دیگران می‌شود یا رفتارها و افکار غیرعادی و شدید پیدا می‌کند، باید فوراً از خدمات پزشکی و اورژانسی کمک گرفت. برخی اختلالات شدید پس از زایمان، از جمله روان‌پریشی پس از زایمان، یک وضعیت اورژانسی پزشکی محسوب می‌شود و نیازمند ارزیابی و درمان فوری است.

مادر سالم، خانواده سالم‌تر
تولد نوزاد، آغاز یک فصل تازه برای خانواده است؛ فصلی که در آن سلامت مادر و نوزاد به یک اندازه اهمیت دارد. مراقبت از مادر پس از زایمان تنها به بررسی فشار خون، خونریزی، ترمیم بدن و تغذیه محدود نمی‌شود؛ پرسیدن حال دل مادر و توجه به سلامت روان او نیز بخشی از مراقبت پس از زایمان است.