هفته ملی کودک از ۱۵ تا ۲۱ مهر ۱۴۰۵، با شعار «لبخند کودکان، الفبای وطن» فرصتی برای توجه بیشتر به نیازهای جسمی، روانی، اجتماعی و فرهنگی کودکان و فراهم کردن زمینه رشد و شکوفایی استعدادهای آنان است.

در این میان، روز ۱۹ مهر با عنوان «کتاب؛ هزار راه به سوی فردا» به خواندن، قصه، تخیل، عدالت فرهنگی و کشف جهان‌های تازه اختصاص دارد؛ مناسبتی که اهمیت کتاب‌خوانی را در پرورش نسل آگاه، خلاق و توانمند یادآوری می‌کند.

کتاب‌خوانی؛ فراتر از یادگیری کلمات

کتاب، تنها وسیله‌ای برای یادگیری خواندن و نوشتن نیست؛ بلکه فرصتی برای آشنایی با تجربه‌های تازه، گسترش دایره واژگان، تقویت قدرت تفکر و پرورش تخیل در کودکان است.

پژوهش‌های علمی نشان می‌دهند که کتاب‌خوانی مشترک والدین و کودکان می‌تواند به رشد مهارت‌های زبانی و گسترش واژگان کمک کند. در این تجربه، کودک علاوه بر شنیدن داستان، فرصت پیدا می‌کند سؤال بپرسد، درباره شخصیت‌ها نظر بدهد، اتفاقات بعدی را پیش‌بینی کند و احساسات خود و دیگران را بهتر بشناسد.

بر اساس یک مرور نظام‌مند و فراتحلیل منتشرشده در مجله علمی Child Development، مداخلات مبتنی بر کتاب‌خوانی مشترک در کودکان یک تا شش سال، اثرات مثبتی بر مهارت‌های زبانی دریافتی و بیانی داشته‌اند.

بنابراین، اختصاص زمانی کوتاه در طول روز به خواندن کتاب برای کودک، می‌تواند سرمایه‌گذاری ارزشمندی برای رشد و یادگیری او باشد.

قصه‌گویی؛ فرصتی برای رشد عاطفی و اجتماعی کودک

داستان‌ها کودکان را با موقعیت‌های مختلف زندگی، احساسات گوناگون و شیوه‌های متفاوت حل مسئله آشنا می‌کنند. هنگامی که کودک درباره ترس، شادی، دوستی یا تصمیم‌های شخصیت‌های داستان صحبت می‌کند، فرصتی برای تمرین بیان احساسات و درک دیدگاه دیگران به دست می‌آورد.

همراهی والدین در این مسیر اهمیت زیادی دارد. نشستن در کنار کودک، گوش دادن به برداشت‌های او و پرسیدن سؤال‌های ساده‌ای مانند «اگر تو جای این شخصیت بودی، چه کار می‌کردی؟» می‌تواند تجربه کتاب‌خوانی را به فرصتی برای گفت‌وگو و تقویت ارتباط عاطفی خانواده تبدیل کند.

لازم نیست همیشه داستانی طولانی خوانده شود یا کودک پاسخ‌های درست و از پیش تعیین‌شده بدهد؛ مهم آن است که مطالعه برای او تجربه‌ای لذت‌بخش، تعاملی و متناسب با سن و علایقش باشد.

کتاب‌خوانی از سال‌های نخست زندگی آغاز می‌شود

والدین می‌توانند از ماه‌های نخست زندگی، با استفاده از کتاب‌های تصویری مناسب سن کودک، برای او قصه بخوانند، تصاویر را توصیف کنند و با صداها و کلمات ساده توجه او را جلب کنند.

با افزایش سن، انتخاب داستان‌های متناسب با علایق کودک، کتاب‌های علمی و ماجراجویانه، قصه‌های تخیلی و کتاب‌هایی درباره طبیعت، حیوانات و روابط انسانی می‌تواند علاقه او به مطالعه را تقویت کند.

برای شکل‌گیری این عادت، رعایت چند نکته ساده مفید است:

از علاقه کودک شروع کنید: اجازه دهید کتاب مورد علاقه‌اش را انتخاب کند.

زمان مشخصی برای مطالعه داشته باشید: حتی ۱۰ تا ۱۵ دقیقه کتاب‌خوانی روزانه می‌تواند نقطه شروع مناسبی باشد.

با کودک گفت‌وگو کنید: درباره تصاویر، شخصیت‌ها و اتفاقات داستان سؤال بپرسید.

خودتان الگو باشید: دیدن والدینی که برای لذت و یادگیری کتاب می‌خوانند، می‌تواند کودک را به مطالعه تشویق کند.

مطالعه را به اجبار تبدیل نکنید: هدف، ایجاد رابطه‌ای مثبت با کتاب است، نه تبدیل آن به تکلیف دیگری در کنار تکالیف مدرسه.

عدالت فرهنگی؛ حق همه کودکان برای دسترسی به کتاب

فرصت آشنایی با کتاب و منابع فرهنگی نباید به شرایط اقتصادی خانواده، محل زندگی یا توانایی‌های جسمی و شناختی کودک محدود شود.

فراهم کردن کتاب‌های مناسب برای کودکان در خانواده‌ها، مدارس، کتابخانه‌های عمومی و مراکز درمانی، گامی در جهت گسترش فرصت‌های یادگیری است. همچنین انتخاب کتاب‌های دسترس‌پذیر، کتاب‌های تصویری و منابع متناسب با نیازهای کودکان دارای معلولیت یا نیازهای ویژه، به مشارکت بیشتر آنان در تجربه کتاب‌خوانی کمک می‌کند.

توجه به عدالت فرهنگی یعنی هر کودک، با هر شرایطی، فرصت داشته باشد دنیای تازه‌ای را از دریچه کتاب کشف کند.

کتاب و سلامت کودکان؛ پیوند آگاهی با مراقبت بهتر

کتاب‌های مناسب و منابع علمی معتبر می‌توانند به افزایش آگاهی خانواده‌ها درباره رشد و تکامل کودک، تغذیه سالم، بهداشت فردی، پیشگیری از بیماری‌ها و مراقبت‌های متناسب با سن کمک کنند.

از سوی دیگر، آشنایی کودکان با کتاب‌های آموزشی و داستان‌هایی درباره مراجعه به پزشک، بیمارستان، رعایت بهداشت و شناخت احساسات، می‌تواند زمینه گفت‌وگو درباره موضوعات مرتبط با سلامت را فراهم کند.

در این زمینه، والدین باید به اعتبار محتوای انتخاب‌شده توجه داشته باشند و برای تصمیم‌گیری‌های پزشکی، به منابع علمی معتبر و توصیه‌های متخصصان سلامت مراجعه کنند.

ترویج کتاب‌خوانی در خانواده، در کنار آموزش صحیح سلامت، می‌تواند به پرورش نسلی کنجکاوتر، آگاه‌تر و آماده‌تر برای یادگیری مادام‌العمر کمک کند.

سخن پایانی؛ آینده از صفحه‌های امروز آغاز می‌شود

هر کتاب می‌تواند آغاز یک پرسش تازه، تجربه یک ماجراجویی یا کشف راهی متفاوت برای شناخت جهان باشد. کودکان برای رشد و شکوفایی استعدادهای خود، به فرصت یادگیری، حمایت خانواده و دسترسی به منابع فرهنگی مناسب نیاز دارند.

به مناسبت هفته ملی کودک و روز «کتاب؛ هزار راه به سوی فردا»، بیایید با اختصاص زمانی هرچند کوتاه به قصه‌گویی و کتاب‌خوانی، در کنار کودکانمان دنیایی از دانایی، تخیل و امید بسازیم.

شاید یک داستان کوتاه امروز، آغاز علاقه‌ای باشد که تا پایان عمر همراه کودک بماند.

واحد آموزش سلامت بیمارستان امام خمینی (ره) استهبان