بیمارستان امام خمینی(ره) استهبان
با هم برای حفظ زندگی؛ شنیدن، همراهی کردن و کمک خواستن
۱۰ سپتامبر، روز جهانی پیشگیری از خودکشی، فرصتی است برای اینکه درباره یکی از مهمترین موضوعات سلامت روان، آگاهانه و بدون قضاوت صحبت کنیم.
خودکشی فقط یک مسئله فردی یا خانوادگی نیست؛ یک موضوع مهم سلامت عمومی است و پیشگیری از آن به همکاری خانواده، جامعه، نظام سلامت، مدرسه، محیط کار و رسانهها نیاز دارد. سازمان جهانی بهداشت تأکید میکند که خودکشی قابل پیشگیری است و اقدامات مؤثر و مبتنی بر شواهد میتوانند جان انسانها را نجات دهند.
خودکشی چیست؟
خودکشی به مرگ ناشی از رفتار با قصد پایان دادن به زندگی گفته میشود. در کنار آن، ممکن است فرد افکار خودکشی، افکار آسیبزدن به خود یا اقدام به خودکشی را تجربه کند. وجود چنین افکاری نشانه ضعف، بیارزشی یا «دیوانگی» فرد نیست؛ بلکه میتواند نشانه آن باشد که فرد در یک فشار یا بحران شدید روانی قرار گرفته و در آن لحظه به کمک و حمایت نیاز دارد.
بسیاری از افرادی که در بحران قرار میگیرند، ممکن است در یک دوره کوتاه احساس کنند راه دیگری برای حل مشکلات وجود ندارد؛ اما این وضعیت میتواند تغییر کند و با دریافت حمایت مناسب، درمان و گذر از بحران، امید و توان ادامه زندگی دوباره شکل بگیرد.
چه عواملی میتوانند خطر خودکشی را افزایش دهند؟
خودکشی معمولاً نتیجه یک علت واحد نیست. عوامل مختلف روانی، اجتماعی، خانوادگی، اقتصادی، جسمی و محیطی میتوانند در کنار یکدیگر نقش داشته باشند.
از جمله عوامل شناختهشده میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- تجربه یک بحران شدید عاطفی یا خانوادگی
- افسردگی و برخی اختلالات روانی
- احساس ناامیدی، بیارزشی یا تنهایی شدید
- تجربه خشونت، سوءاستفاده یا سایر آسیبهای روانی
- از دست دادن فرد مورد علاقه یا تجربه یک شکست و بحران مهم
- مشکلات مالی یا شغلی شدید
- درد یا بیماری مزمن
- مصرف مشکلساز الکل یا مواد
- انزوای اجتماعی و نداشتن حمایت کافی
- سابقه اقدام به خودکشی
البته داشتن یکی از این عوامل به این معنا نیست که فرد حتماً اقدام به خودکشی خواهد کرد. خطر خودکشی در هر فرد باید به صورت جداگانه و توسط افراد آموزشدیده ارزیابی شود.
نشانههای هشداردهنده را جدی بگیریم
گاهی فردی که در معرض خطر است، به شکل مستقیم یا غیرمستقیم درباره وضعیت خود صحبت میکند.
برخی نشانههای هشداردهنده عبارتاند از:
- صحبت کردن درباره مرگ، خودکشی یا تمام کردن زندگی
- گفتن جملاتی مانند «دیگر دلیلی برای زندگی ندارم» یا «بود و نبود من فرقی ندارد»
- احساس شدید ناامیدی یا بیارزشی
- کنارهگیری ناگهانی از خانواده و دوستان
- تغییر شدید و ناگهانی در خلقوخو
- خداحافظی غیرمعمول با اطرافیان
- بخشیدن وسایل باارزش به دیگران بدون دلیل مشخص
- تغییر قابل توجه در خواب یا رفتار
- افزایش رفتارهای پرخطر یا تکانشی
- جستوجو یا صحبت درباره راههای آسیب زدن به خود
هیچیک از این نشانهها به تنهایی نمیتواند آینده فرد را پیشبینی کند؛ اما مشاهده چند نشانه، بهویژه همراه با صحبت درباره مرگ یا خودکشی، باید جدی گرفته شود و زمینه را برای کمک حرفهای فراهم کند.
اگر نگران یکی از اطرافیانمان هستیم، چه کار کنیم؟
۱. گوش بدهیم، نه اینکه قضاوت کنیم
گاهی مهمترین کاری که میتوانیم انجام دهیم این است که کنار فرد بمانیم و واقعاً به حرفهای او گوش کنیم.
به جای گفتن:
«این چیزها که مشکل نیست!»
«خودت را جمع کن.»
«به زندگی فکر کن، دیگران مشکلات بزرگتری دارند.»
بهتر است بگوییم:
«میفهمم که شرایط برایت خیلی سخت شده. من کنار تو هستم.»
«میخواهم حرفهایت را بشنوم؛ لازم نیست تنهایی با این شرایط روبهرو شوی.»
۲. مستقیم و آرام سؤال کنیم
اگر به دلیل رفتار یا صحبتهای فرد نگران هستیم، پرسیدن مستقیم درباره افکار خودکشی، باعث ایجاد فکر خودکشی در او نمیشود.
میتوان پرسید:
«آیا این روزها به مرگ یا آسیب زدن به خودت فکر کردهای؟»
یا:
«آیا تا حالا احساس کردهای که دیگر نمیخواهی زنده باشی؟»
سازمان جهانی بهداشت تأکید میکند که صحبت کردن درباره خودکشی و پرسیدن مستقیم، در صورت انجام همدلانه و مناسب، میتواند به کاهش اضطراب و احساس تنهایی فرد کمک کند.
۳. فرد را تنها نگذاریم، اگر خطر فوری وجود دارد
اگر فرد میگوید قصد دارد به خودش آسیب بزند، برنامه مشخصی دارد، یا احساس میکنید خطر فوری وجود دارد:
- او را تنها نگذارید.
- موضوع را مخفی نگه ندارید.
- از یک فرد قابل اعتماد و خانواده کمک بگیرید.
- فرد را هرچه سریعتر به خدمات تخصصی سلامت روان یا اورژانس برسانید.
- در صورت امکان، دسترسی او به وسایلی که ممکن است در آسیب به خود استفاده شوند را تا رسیدن کمک تخصصی محدود کنید.
- در شرایط اورژانسی با خدمات امدادی تماس بگیرید.
در چنین شرای
طی، حفظ جان فرد از هر موضوع دیگری مهمتر است.
اگر خودمان افکار خودکشی داریم چه کنیم؟
اگر در حال حاضر احساس میکنید زندگی برایتان غیرقابل تحمل شده، لازم نیست این وضعیت را به تنهایی تحمل کنید.
همین امروز با یک نفر که به او اعتماد دارید صحبت کنید؛ یکی از اعضای خانواده، دوست، پزشک، روانشناس، روانپزشک، مشاور یا یکی از کارکنان نظام سلامت.
میتوانید فقط یک جمله ساده بگویید:
«حالم خوب نیست و به کمک نیاز دارم. لطفاً کنارم بمان.»
اگر صحبت کردن حضوری برایتان سخت است، میتوانید ابتدا تماس تلفنی بگیرید.
کمک خواستن نشانه ضعف نیست؛ کمک خواستن یعنی برای حفظ خودتان ارزش قائل هستید.
چند باور اشتباه را اصلاح کنیم
باور اشتباه: «کسی که درباره خودکشی حرف میزند، فقط میخواهد جلب توجه کند.»
واقعیت: هرگونه صحبت درباره خودکشی باید جدی گرفته شود. ممکن است فرد واقعاً در یک بحران شدید قرار داشته باشد و نیازمند کمک باشد.
باور اشتباه: «اگر درباره خودکشی از فرد سؤال کنیم، ممکن است این فکر در ذهنش ایجاد شود.»
واقعیت: پرسیدن همدلانه و مستقیم درباره افکار خودکشی باعث ایجاد آن نمیشود و میتواند به فرد کمک کند احساس کند دیده و شنیده میشود.
باور اشتباه: «افرادی که تصمیم به خودکشی گرفتهاند، دیگر تغییر نمیکنند.» واقعیت: بحران خودکشی اغلب با یک دوره شدید و نسبتاً کوتاه از فشار روانی همراه است و افکار خودکشی لزوماً دائمی نیستند. دریافت کمک حرفهای و حمایت اطرافیان میتواند بسیار مهم باشد.
باور اشتباه: «خودکشی فقط مربوط به افراد مبتلا به بیماری روانی است.»
واقعیت: عوامل متعددی از جمله بحرانهای شدید زندگی، مشکلات اجتماعی، سوگ، درد مزمن، خشونت، انزوا و فشارهای مختلف میتوانند در شکلگیری بحران نقش داشته باشند.
پیشگیری از خودکشی وظیفه همه ماست
پیشگیری فقط وظیفه پزشک یا روانشناس نیست.
خانواده میتواند با ایجاد رابطه امن و بدون قضاوت، نشانههای هشدار را زودتر تشخیص دهد.
دوستان و همکاران میتوانند تغییرات رفتاری را جدی بگیرند و فرد را به دریافت کمک تشویق کنند.
مدارس و دانشگاهها میتوانند مهارتهای مقابله با فشار روانی، حل مسئله و ارتباط مؤثر را آموزش دهند.
نظام سلامت میتواند افراد در معرض خطر را زودتر شناسایی، ارزیابی، درمان و پیگیری کند.
رسانهها نیز میتوانند با پرهیز از انتشار جزئیات روشها و گزارشهای هیجانزده یا رمانتیکسازی خودکشی، به شکل مسئولانه اطلاعرسانی کنند. سازمان جهانی بهداشت «گزارشگری مسئولانه رسانهای» را یکی از اجزای مهم برنامههای پیشگیری میداند.
در ایران از کجا کمک بگیریم؟
اگر خودتان یا یکی از نزدیکانتان در بحران روانی قرار دارید، کمک گرفتن را به تأخیر نیندازید.
اورژانس اجتماعی بهزیستی: ۱۲۳
برای مداخلات و حمایتهای اجتماعی در شرایط بحرانی.
صدای مشاور بهزیستی: ۱۴۸۰
برای دریافت خدمات مشاوره روانشناختی و اجتماعی.
همچنین در صورت خطر فوری برای جان فرد، از خدمات اورژانسی و مراکز درمانی استفاده کنید. اطلاعات مربوط به ۱۲۳ و ۱۴۸۰ به عنوان خدمات سازمان بهزیستی در منابع خدمات حمایتی ایران نیز ذکر شده است.
یک گفتوگوی ساده ممکن است آغاز نجات یک زندگی باشد
گاهی لازم نیست پاسخ همه مشکلات یک نفر را بدانیم.
کافی است:
ببینیم.
بشنویم.
قضاوت نکنیم.
تنهایش نگذاریم.
و او را به کمک تخصصی وصل کنیم.
اگر خودمان در بحران هستیم نیز لازم نیست تا بهتر شدن شرایط صبر کنیم؛ کمک خواستن را به امروز موکول کنیم.
زندگی ارزش حمایت کردن دارد.
واحد آموزش سلامت بیمارستان امام خمینی(ره) استهبان
نظر دهید